Humor en Levensvreugde
Even vooraf : levensvreugde en Kerstmis
Dat de Filippino uitblinkt in humor en het maken van onvoorwaardelijk plezier, zal iedereen hartelijk beamen, die regelmatig met Filippino’s omgaat of naar het eerste of tweede moederland Filippijnen reist. Kerstmis en Nieuwjaar zijn bijvoorbeeld voor de grootste stad van de Filippijnen en wellicht van heel Azië, Davao in het zuiden van de Filippijnen (ook de fruitmand van de Filippijnen genoemd) dé feesten bij uitstek waar humor en plezier hand in hand gaan. Maar ook in Makati City om en rond Metro Manila toont men elk jaar van Kerstmis tot Nieuwjaar het optimisme van het land. Voormalig president Fidel Ramos – die onlangs nog in Antwerpen België te gast was en verbroederde met de Knights of Rizal – toonde dit aan door met Kerstmis 1994 Manila te laten baden in licht en vreugde. De binnenstad van Makati is altijd een impressief voorbeeld van de Pasko-vreugde. In Davao en in de kleine gemeentes en dorpjes hangen overal lampions en worden de plezierigste carols gezongen. Humor en vreugde zijn de goedkoopste medicijnen op de Filippijnen. Al in het eenvoudige traditionele kerstlied « Mano po ninong, Paskong Dakila » alsook in het fijne « Sumilang ang Manunubos » (The redeemer is born – vrij vertaald als « het nieuwe licht is echt geboren, komt in onze harten schijnen) komt de levensvreugde en het geloof in tevredenheid tot uiting. Eigenlijk kun je elk mensenleven een beetje vergelijken met het bijbelverhaal van Jakob die zijn tweelingbroer het eerstgeboorterecht én de zegen afpakt op listige wijze. Hij doet dat door te leven in angst en bedrog. Toch is het juist tijdens een slaap dat hij al dromend een openbaringsmoment krijgt. God toont zich aan hem en daalt tot hem neer via een trap. Daar leert hij in liefde denken. Eén van de aspecten van dat liefde-denken is juist het denken in termen van tevredenheid, waardoor Jakob zich dienstbaar opstelt en het eerstgeboorterecht én de zegen van God pas dan waardevol blijken.
Het Filipijnse liefde-denken.
De Cebuano’s (inwoners van Cebu) verklaren elkaar elk jaar hun liefde om en rond Kerstmis en Nieuwjaar. Zij kennen om en rond de Visaya’s en ook in het uiterste zuiden van Mindanao het ritueel « daigon » (uitstrooien van vrolijkheid). Ze noemen het « pagala », dansen waarbij de deelnemers hun gezichten in rood kleuren met verkleurd crêpe-papier. De kinderen lachen Jezus toe met zelfgemaakte instrumenten zoals aan elkaar gerijgde kroonkurken van cola- of limonadeflesjes. Kortom : de levensvreugde waarbij men na elke kerstviering het kerstkind kust is een typisch kenmerk van de eeuwig lachende Filippino. Filippino’s willen hun gasten gelukkig zien en zullen zeker geen ongenoegen of een onderdrukkende glimlach tonen. De glimlach maakt deel uit van de sociale omgang. Hoe verklaar je anders dan bijvoorbeeld de uitspraak « Zij deed de Filippijnen lachen », waarin men het had over de in november brutaal vermoorde actrice Nida Blanca (1936-2001) ? Lachen en humor vormen een rode draad in het verhaal van (bijna) elke Filippino, die het helaas ook (en waar niet ter wereld) moet opnemen tegen criminaliteit en geweld. Daarom zijn economie én familiebanden ontegensprekelijk ook met elkaar verbonden. Een gezin dat op een normale manier kan leven en niet overleven, kan plaats geven aan harmonie waar iedereen kan opgroeien. « Geef waar elke mens recht op heeft ! » is zowat de slogan van de Kerk die kiest voor het volk. Daarom is solidariteit onder het Filippijnse volk ook zo belangrijk. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de wekelijkse korte reportages in de Belgische uitgave van het tv-nieuwsprogramma Man bijt Hond. Elke week wordt een aspect uit de Filippijnse cultuur bondig en met een knipoogje belicht. Tijdens het tonen van een spinnenrace zagen we dat de overwinnaar zijn gewonnen briefjes van enkele 100 peso’s gebruikt om er de hele groep eens mee te trakteren, te verrassen. Hij kan niet blij zijn met zijn overwinning voor zichzelf alleen. Dit is levensvreugde van het allerhoogste formaat. Of het vrouwtje dat dagelijks het graf van haar man schoonmaakt en tegen hem spreekt. De Filippino die zelfs op het kerkhof nog grapjes maakt tegen zijn overledenen en doorgaat met zijn dagelijkse bezigheden. De maaltijden zijn dan ook altijd een bron van vreugde en op verhaal komen door al swingend met de benen – teken dat het eten smaakt en erg lekker werd bereid – te kletsen. Zei Lord Clarendon niet « It is not the quantity of the meat, but the cheerfulness of the guests, which makes the feast » ?
Lachen
Zonder lachen, wordt het leven al erg saai, schrijft Dr. Tomas Andres in het hoofdstukje « lachen » in zijn boekje « Understanding the Filipino ». Eigenlijk is de glimlach bijna het visitekaartje van de Filippino. Elke dorpsbewoner wint er vrienden mee. De toerist of aangetrouwde familie uit België of Nederland die op bezoek is, voelt zich er door thuis. De glimlach verbergt ook galant zijn voor elkaar, genereus zijn alsook een flinke portie gastvrijheid. Naast het lachen bij echt geluk, gaan Filippino’s ook lachen wanneer ze verlegen zijn of niet weten wat ze met een situatie moeten doen. Verder schrijft Andres dat lachen ook een psychologische therapie is in tijden van moeilijkheden of onverwachte gebeurtenissen. Zelf herinner ik me nog glashelder de woorden van een kelner in het prestigieuze en gastvrije Manila Hotel vorig jaar. We verbleven enkele dagen in Manila toen het er wekenlang regende. Niet zomaar regende, maar toen de hemelsluizen bakken water neer lieten storten. Daardoor kon onze kelner – afkomstig uit Malabon – niet naar huis en moest hij noodgedwongen in het hotel logeren. Op de bezorgde vraag van ons « Hoelang zal dat nu nog regenen ? Dat is toch erg voor jou ? » antwoordde hij schaterlachend « … dat het wel eens zou ophouden en je moet je geen zorgen maken ! ». Met de nodige bodylanguage zag ik eigenlijk alles al opklaren en de zon zo voor me. Dat is een Filippino. Uiteraard, na de regen komt er zonneschijn… maar wanneer ? Bij hevig verkeer maakt men zich niet druk en maakt de chauffeur grapjes tegen de bezoeker of vreemdeling : « Zo, nu kun je eens voelen hoe sardines in een blikje zitten ! ». Onmiddellijk ligt de hele bus plat van het lachen. Filippino’s maken zich ook niet druk wanneer er geen plaats meer is op de bus… er volgt altijd een andere. Er wordt zelfs gezegd van Filippino’s dat ze één van de zeldzame volkeren zijn die met zichzelf kunnen lachen en enorm kunnen relativeren. Misschien wel te veel. Want ze kunnen ook… goed uitstellen. To postpone noemt men het… Wat vandaag niet kan, is morgen misschien mogelijk. Maak je niet al te druk.
De Westerse lach
Ook dat is waar volgens Andres : « De Westerling lacht niet met dezelfde dingen als de Filippino. » Sommige situatiehumor kan onmogelijk verklaard worden. Lacht de Filippino zich echt een bult, dan kan je als Westerling vaak alleen maar toekijken, of onwetend meelachen. De lach van de Filippino kan soms ook cynisch zijn. Mijn echtgenote Leah en ook onze Filippijnse familie maken zich niet druk over een hanengevecht, hebben er zelfs plezier in dat buurmans haan wint en leggen de lat voor wat betreft « wat kan en niet kan » niet zo hoog.
Wanneer een kat en een hond elkaar even achterna zitten tijdens een misdienst in de plaatselijke kerk, maakt de priester tijdens zijn preek daar onmiddellijk een verhaaltje rond. Zijn homilie – die overigens steeds voorbereid is en altijd duidelijk verband houdt met het zondagse evangelie – leest hij niet af van het blad. Hij spreekt tegen zijn parochianen, of beter « met » zijn parochianen. Er gaat geen zondagsmis voorbij of er wordt eens stevig gelachen. Steeds met de hand voor de mond, natuurlijk. Te luid lachen in de kerk kan nu ook weer niet. Lachen en verlegenheid… het zijn begrippen die ook heel dicht bij elkaar liggen op de Filippijnen.
Besluit: lachen is gezond!
« A laughter a day takes your wrinkles away ! » is een veel gehoorde uitspraak op de Filippijnen. Hoe meer je lacht, hoe minder rimpels je krijgt. Vrij vertaald : houd de dokter buiten en de glimlach binnen. Wie minstens een vijftal minuten per dag hartelijk kan lachen, krijgt een beter en mooier en vooral langer leven. Psychologen en psychiaters hebben er niet zoveel werk, denk ik. De moderne ziektes van « wees ernstig » en « let op de tijd » hebben er op het platteland en in de provincies nog niet toegeslagen. Kon de levensstandaard en de verloning op de Filippijnen nu nog wat stijgen, dan zou de Filippijnen wellicht een deel kunnen zijn van dat Aards Paradijs waar iedereen recht heeft op wonen. Voorlopig kunnen we alleen geloven in de goodwill en vaak ook al de inzet van sociaal bewogen Filippijnse politici, die vooral fier zijn op hun land. Om Fidel Ramos te parafraseren met een kerstanekdote : « Every Filipino is a shining light because of its smile ! ». En… met een presidentenvoornaam als Gloria moet je beslist ook al heel ver geraken. Dus, beste vrienden : have a smile a day !
Dominiek Segaert
Knokke België
Knight Commander of Rizal
Deputy Commander Knights of Rizal
Diamond Chapter Antwerp